Y1, nhớ viện Giải Phẫu

Thế là 6 năm sinh viên dài đằng đẵng rồi cũng trôi qua, sắp đến ngày tốt nghiệp. Tôi đã học đại học trong 6 năm, nhiều hơn bất kì một đứa bạn phổ thông nào khác. 6 năm, hơn 2000 ngày, đủ để sốt ruột nhưng cũng đủ để gắn bó, để yêu. Và lúc ra trường sẽ có những nỗi nhớ xen lẫn niềm vui. Biết là ngòi bút không thể chiều lòng cảm xúc, nhưng thôi cứ viết ra, trường Đại học Y Hà Nội trong cảm nhận của riêng tôi.

Y1, nhớ viện Giải Phẫu

Chắc chỉ có sinh viên Y năm nhất mới hiểu cái cảm giác “sướng” khi đi học Giải Phẫu. Vào đại học rồi nhé, trong lúc bạn bè phổ thông dù ở bất cứ trường nào vẫn quẩn quanh với mấy môn cơ bản Toán Lý Hoá, thì ngày từ kì một, dân Y đã được làm quen với môn cơ sở đầu tiên, Giải Phẫu. Tự dưng thấy mình “oai” hơn hẳn, thấy “đúng là sinh viên Y có khác”. Bạn bè hỏi “Học Y vui không, đã được đi mổ chưa?” – Đáp “Mổ suốt rồi”, mặc dù hoàn toàn không phân biệt được phòng mổ Ngoại khoa với phòng phẫu tích xác. Bạn bè lại hỏi (trời ạ cái lũ bạn phổ thông, lâu lâu không gặp nhau là quanh đi quẩn lại toàn những câu hỏi của lần gặp trước) “Đã được vào nhà xác chưa?” – “Nhiều lần lắm rồi” – “Eo ôi sợ thế!” – “Sợ quái gì!”. Một chút “vênh mặt”, hay là những cảm xúc tự hào nghề nghiệp đầu tiên?

Nhắc lại cái chuyện “eo ôi sợ thế” này mới nhớ, mấy bác khoá trên chúa là hay doạ các em năm nhất, dù có thể chỉ vô tình. Hồi đầu năm Y1, một chị bác sĩ (khoá 92-98 thì phải, lão làng rồi) kể: “Mấy hôm đầu học trên xác người, chị không thể ăn được cơm, nhìn miếng thịt là lại liên tưởng đến…” làm tôi cũng run. Về sau mới rõ (ai học Y hẳn là biết), mấy cái xác vô cơ hoá 90% cũng không khác mô hình là mấy. Câu chuyện của bà chị quí hoá được tôi thay đổi chủ ngữ, sửa sang chút đỉnh, đưa vào “giai thoại” để … truyền tụng cho Y bé và sinh viên trường khác nghe. Nếu quen biết một sinh viên Y1, hẳn là bạn cũng đã nghe vài “giai thoại” tương tự.

* * *

Tôi yêu vẻ đẹp tĩnh lặng của viện Giải phẫu. Đó là một toà nhà ba tầng giản dị nằm đối diện vườn hoa Pasteur. Theo tôi, góc phố này thuộc loại đẹp nhất nhì Hà Nội (chắc chỉ sau góc phố Lý Thường Kiệt – Lê Thánh Tông với toà nhà Đại học Quốc gia; quả thật, người Pháp đã để lại cho chúng ta nhiều thứ hoàn toàn xứng đáng gọi là “di sản”). Khác với viện Vệ sinh Dịch tễ bề thế đầu đường Yersin, viện Giải phẫu thu mình lại dưới những tán cây xanh, cửa chính cửa sổ lúc nào cũng đóng im ỉm. Cái bề ngoài “kín cổng cao tường” ấy gợi tôi nhớ tới nhà tu kín một thời sát cạnh bệnh viện Saint Paul. Viện khá rộng, bên trong mang đậm nét kiến trúc Pháp. Các khối nhà nắm tay nhau quây quanh một khoảng sân lát gạch đỏ, trồng mấy cây hoa đại. Khoảnh sân nhỏ nằm lọt thỏm giữa bốn bức tường u uẩn, chẳng hiểu có ai chăm sóc không mà lúc nào cũng thật sạch sẽ và nền nã. Ngồi trong phòng học mở cửa thông ra sân thì dù là đông hay hè đều thấy mát mẻ, dễ chịu. Những buổi trưa vắng người, viện mang dáng vẻ lặng lẽ uy nghiêm của một nhà thờ xứ đạo. Tôi nghĩ dù bên ngoài có bận rộn tấp nập đến mấy (giả dụ như phố Hàng Ngang), thì viện Giải phẫu vẫn là một thế giới khác, cái sân trong viện vẫn luôn yên ắng và thanh bình như thế. Hay đã từng có vài bà ma-xơ âm thầm tu kín ở đây cũng nên.

Chỉ có một thứ phá vỡ sự thanh bình của viện Giải phẫu, đó là lũ sinh viên ồn ã và nghịch ngợm. Sáng sáng, khi mấy cụ đánh cầu lông vừa về và mấy cậu đá bóng dưới lòng đường cũng chấm dứt việc vi phạm giao thông, thì cái cổng bé xíu bên hông viện Giải phẫu lại mở ra, đón 40-50 sinh viên Y1 vào học. 40 sinh viên này sẽ được chia vào hai căn phòng rộng rãi treo đầy tranh ảnh giải phẫu, có 60 phút ngồi thoải mái học lý thuyết, trước khi chen chúc nhau quanh hai chiếc bàn dài trong phòng phẫu tích. Thật lạ là trường Y, dù tuyển sinh không đông (khóa tôi chỉ có gần 500, so với 3500 của trường Bách Khoa), nhưng cái sự phải chen chúc vẫn trở thành một thói quen từ những ngày học Giải phẫu đầu tiên đến những buổi giảng lâm sàng cuối cùng. Y1: chen nhau xem thầy giáo phẫu tích xác; Y2 chen nhau xem cô giáo thực hành điều dưỡng; Y3 chen nhau quanh kính hiển vi soi Plasmodium; sau đi lâm sàng thì lại càng chen mạnh, chen nhau hỏi bệnh bệnh nhân, chen nhau nghe rale phổi, chen nhau nghe giảng, vv và vv. Nghĩ cũng buồn cười, nhưng thôi đã là “triệu chứng kinh điển” thì nên ghi nhớ hơn là thắc mắc băn khoăn.

Học thực tập Giải phẫu “chen chúc” kiểu này rất vất vả. Tổ tôi vì đông quá nên có hôm chen nhau mạnh đến mức đè cả lên bàn phẫu tích xác. Mặt bàn rơi xuống bể formon làm cái thứ hoá chất chẳng mấy thân thiện ấy bắn văng tung toé. Vài sinh viên bị bắn formon vào mắt, phải đi khám tức thì. Thôi thì đều do “ham học” chứ biết trách ai. Chuyện này các khoá dưới chắc là đã nghe kể.

Một lần, bọn tôi đã hỏi thày Quýnh (trưởng bộ môn) tại sao viện không lấy thêm xác cho sinh viên học. Thày nói, một là thiếu xác hiến, hai là nhiều xác cũng không có thùng chứa (là loại thùng inox được thiết kế đặc biệt, có tay quay, quay vài vòng thì cái xác trong bể formon nổi lên, vặn ngược lại là cả bàn phẫu tích lẫn tử thi sẽ chìm xuống). Trong miền Nam thì khác, thủ tục hiến xác rất đơn giản và thuận tiện, hàng năm còn có cả ngày lễ hiến xác (lễ Tri Ân). Trường Đại học Y Dược Thành phố cũng có hơn 70 thùng chứa mà chế độ cũ để lại. Nghĩ nhiều, thấy cái gì miền Nam cũng đi nhanh hơn miền Bắc một bước.

Học lý thuyết hồi đó nhớ nhất thầy Hưng và thầy Huy. Thấy Hưng vẽ rất đẹp. Buổi học đầu tiên trên giảng đường, bài “Các cơ chi trên”, thày dùng phấn đỏ để vẽ cơ và động mạch, phấn xanh vẽ tĩnh mạch, phấn vàng vẽ thần kinh. Không cần giáo án, giảng tới đâu vẽ tới đó, sau hai tiết đã được mấy hình minh hoạ không thua hình vẽ của Netter trong Atlas Giải phẫu là mấy. Tiết sau, giảng lớp khác, thầy xoá đi, vẽ lại từ đầu chứ ít khi dùng hình vẽ sẵn. Tôi cố tập theo thày, thấy mình vẽ xương trụ dài hơn xương cánh tay, vẽ “trám khoeo” trông giống hình vuông, xù xì và mất cân đối kinh khủng. Nhưng đây quả cách học Giải phẫu tốt, dễ nhớ. Thường thì đến lúc kết thúc môn học mới nhận ra mình “biết cách học”. Giá mà được trở lại ngày xưa!

Thầy Huy rất cao, hút thuốc nhiều, dạy chương sọ não, cũng là chuyên gia giảng bằng hình vẽ. Thày rất thuộc mặt học trò, gặp nhau ở trường hay dừng lại bắt tay chào hỏi. Bây giờ thầy Huy chắc vẫn dạy, không biết thày Hưng còn đứng lớp không.

Một kỉ niệm riêng không thể nào quên của năm Y1 là những tối học thêm Giải phẫu với thày Vị. Nhiều sinh viên Y có thể không biết thày, vì thày chỉ là kĩ thuật viên, không giảng lý thuyết bao giờ. Hồi đó tổ quá đông nên mỗi tuần hai tối tôi và hai đứa bạn lại lên viện nhờ thày chỉ thêm (thày vốn là bạn cũ của mẹ tôi từ thuở “hàn vi”). Hình như ban đêm người ta tăng nồng độ formon trong bể ngâm xác, chúi mũi phẫu tích một lúc là hai mắt đã cay xè. Nhưng học tối thì tha hồ mày mò, đỡ phải chịu cảnh “bon chen”, tự thấy ít người may mắn như mình. Thày Vị không chỉ giúp sinh viên, mà cả nội trú, cao học chuyên ngành Ngoại nên rất nhiều kinh nghiệm sư phạm. Thày có lắm mẹo hay để ghi nhớ những kiến thức “học mãi không vào nổi”, bọn tôi đều tấm tắc công nhận là “tuyệt chiêu”. Thày vui, cười rung cả chòm râu cằm lơ thơ. Trước kì thi thực tập, ba đứa lọ mọ mượn được thày cái sọ người trong một tối, thoả chí nghiên cứu mấy cái khe, rãnh, lỗ.

Bây giờ thày Vị không còn nữa. Thày bị ung thư gan, mất tháng 9 năm ngoái. Cả cuộc đời thày gắn bó với viện Giải phẫu, sáng dậy mở cổng, kéo xác lên cho formon bay hơi bớt, phẫu tích trước những vùng sinh viên sẽ học, cuối buổi cặm cụi sửa sang lại “bãi chiến trường” đã bị lũ Y1 đào bới tan hoang. Thày sống một mình trên Hà Nội, vợ con và gia đình vẫn ở dưới quê. Gần hai chục năm, thày âm thầm làm công việc ít được biết đến của mình. Những kĩ thuật viên của trường Y ai cũng âm thầm và nhiệt tình như thế. Ai cũng là những người thày thực sự.



Tháng 2.2006
Dinh Linh

2 thoughts on “Y1, nhớ viện Giải Phẫu

  1. Em chào anh!
    Em là 1 đứa thần tượng anh từ lâu rồi hihi. Em rất khâm phục kiến thức, lòng yêu nghề và tận tuỵ của anh. Thỉnh thoảng vẫn thấy anh trên viện Tim nhưng chắc anh k0 biết. Chúc anh luôn thành công và hạnh phúc.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s