Biến chứng

Ở các hội thảo tim mạch can thiệp hay có phiên “Những biến chứng và bài học của tôi”. Mấy bác sỹ trẻ, thâm niên chưa cao lắm, lên trình bày các ca can thiệp bị biến chứng nặng, thường do thầy thuốc gây ra. Nguyên nhân chủ yếu là sơ suất, chủ quan, hoặc quá tự tin, quá cầu toàn. Nói chung bệnh nhân vẫn thoát (ít người báo cáo trường hợp sai sót không sửa chữa được), nhờ một phép màu, một quyết định dũng cảm hay sáng kiến sửa sai “thần kỳ” của thầy thuốc. Sau giờ phút toát mồ hôi hột, người trong cuộc chép lại bệnh án, ghi phim chụp mạch vành, đem ra chia sẻ cùng đồng nghiệp. Khán phòng vỗ tay trong khi báo cáo viên ngượng ngùng đỏ mặt tổng kết vài bài học xương máu.

Tôi bắt đầu thích đi nghe phiên “Biến chứng” kể từ ngày bản thân gây ra vài biến chứng nho nhỏ. Thực sự, muốn gây ra biến chứng nặng cũng không dễ. Phải đạt tới đẳng cấp nào đó mới được tin tưởng giao cho làm việc độc lập không có sự giám sát. Giai đoạn đủ tự tin để đưa ra quyết định là giai đoạn dễ xuất hiện sai lầm nhất. So với châu Á, mấy nước phương Tây cho phép fellow tự do hành động hơn. Có cái dở (thiệt thòi cho bệnh nhân) nhưng cũng có cái hay, ở chỗ bản lĩnh trưởng thành. Nhìn mấy chú fellow ở Úc, Canada báo cáo những biến chứng kinh hoàng mà anh em NHC lắc đầu lè lưỡi. Cậu bạn Yagoub của tôi than vãn “I need my own dissection!” Tôi chắc Yagoub không có lý do chính đáng để ghen tỵ, bởi sẽ tích luỹ vài ca bóc tách mạch vành cho bản thân trong tương lai không xa nữa, khi cậu về nước và trở thành thủ thuật viên chính. Dù thế nào, cảm giác lạnh sống lưng, tim ngừng đập, hay như tụi tôi vẫn gọi vui là “đóng bỉm toàn tập” là thứ không một bài báo cáo “màu xám” nào diễn tả được. Thời kỳ fellow là khoảng không gian kì diệu của kẻ mới vào nghề, là bậc thềm ngập tràn ánh nắng đam mê, với những trải nghiệm chân thực không thể tìm thấy trong sách giáo khoa.

Một loại guidewire đặc chủng của hãng Asahi Intecc lấy tên là “Miracle” (phép màu). Một guidewire khác cũng của Asahi mang tên “Conquest” (chinh phục). Hãng Medtronic có stent “Endeavor” (nỗ lực) và “Resolute” (cương quyết). Hãng Eurocor có stent “Genius Magic” (thần diệu). Không biết lúc đặt tên như thế, nhà sản xuất có liên tưởng tới các bác sỹ. Trong những giờ phút bế tắc hay lâm nguy, có bác sỹ tim mạch can thiệp nào lướt mắt quanh phòng để nhìn thấy các dòng chữ in san sát ấy?

 

 

Tháng 7.2012

Đinh Linh 

Tổ chức hội nghị kiểu Singapore

Hội nghị tim mạch Đông Nam Á lần thứ 19 (AFCC 19) diễn ra khá èo uột. Đại biểu lèo tèo, vắng bóng các diễn giả “khủng” từ Mỹ và châu Âu. Dường như cơn bão suy thoái kinh tế đã quét qua cả ngành công nghiệp y dược. Mấy hãng dược và thiết bị y tế cân đối thu chi, hạn chế mời bác sỹ đi dự hội thảo (vì có phải mời một ông bác sỹ đi là xong đâu, phải bao ông ý vé máy bay, khách sạn 4-5 sao, phí tham dự hội nghị, rồi vé tham quan du lịch này nọ nữa, dính chưởng một cú như GSK thì cứ gọi là cắt hết). Ban tổ chức chắc cũng cạn tiền để mời diễn giả danh tiếng. Danh sách hội đồng khoa học (faculty) ngoài Eric Eeckhout và Daniel Berman chẳng còn mấy tay máu mặt, thua xa hồi AFCC 17 năm 2008 tổ chức ở Việt Nam (đợt đó chúng ta mời được cả chủ tịch hội tim mạch Hoa Kỳ, tổng biên tập tạp chí JACC, tổng biên tập Euro Heart Journal, cùng hơn chục “con khủng long” khác của ngành tim mạch thế giới). Chẳng biết có phải vì lý do kinh tế không, hay bởi Việt Nam là một mảnh đất huyền bí đầy hấp dẫn, kiểu như “Không biết nước ấy chiến tranh bét nhè bây giờ tình hình y tế thế nào”, hoặc “Nghe nói cơ sở hạ tầng và giao thông ở xứ đấy hỗn loạn lắm”,… Chí ít dự hội nghị xong các bác còn tranh thủ tếch xuống Hạ Long một chuyến. Chứ ở Singapore, cái gì cũng sạch sẽ, gọn ghẽ, trơn tru. Ai chẳng ghé qua vài bận rồi, thật không có gì mới lạ và thú vị!

Nước chủ nhà xem ra không quan tâm lắm đến thị hiếu của đám đông bác sỹ trong khu vực. Họ khoán béng cho mấy đối tác chuyên tổ chức sự kiện như The Meeting Lab, hay Singapore Exhibition & Convention Bureau. Mấy đại gia Koh Tien Hai, Lim Soo Teik không xuất hiện (chỉ đi trình bày báo cáo thôi). Thay vào đó, họ cử Jack Tan, một tay trẻ măng (sinh năm 1973), làm trưởng ban tổ chức. Cuổi tuần là khai mạc hội nghị mà hôm thứ ba gã vẫn ung dung đi sửa van hai lá qua đường tĩnh mạch. Mấy hôm hội thảo không thấy gã ngồi lo điều hành, cứ chạy qua chạy lại cầm máy ảnh Nikon D800 bấm tí toáy rất là thư giãn. Nhìn Jack Tan mình lại nhớ đến những ngày chuẩn bị hội thảo năm 2008, tất cả thày trò mệt nhoài chạy long tong từ bệnh viện đến nhà in, từ khách sạn qua trung tâm hội nghị quốc tế, rồi lo giấy tờ sổ sách. Các thày còn phải thuê khách sạn ở gần Mỹ Đình để tập trung toàn lực cho hội thảo nữa, bạn nào tham gia hồi đó chắc vẫn nhớ.

AFCC lần này không có “Live cases” (phiên tường thuật trực tiếp ca can thiệp từ phòng thông tim). Có thể họ không muốn tạo sự cạnh tranh với AsiaPCR (được tổ chức thường niên ở Singapore). Hoặc họ thấy những buổi giảng cầm tay chỉ việc theo kiểu “Tips and Tricks” có ích cho bác sỹ thực hành hơn là chứng kiến các cao thủ phô diễn kỹ thuật này nọ trên màn hình. Dưới chiêu bài “Green Efforts”, tụi Singapore đếch thèm in tuyển tập các báo cáo khoa học hội nghị. Thay vào đó, bác nào thích đọc nghiên cứu cho bổ béo sẽ được phát một USB chứa đầy đủ tài liệu từ A đến Z. So với quyển kỷ yếu dày cộp đầy tính hàn lâm của các kì hội nghị trước thì cái USB nhỏ xíu quả là coi thường đại biểu hết sức. Tập chương trình khoa học (Scientific Program) quan trọng là thế, vậy mà ban tổ chức in mỏng dính, sử dụng giấy tái chế đen xì xì. Hết hội thảo tiện tay quẳng luôn vào thùng rác cũng gọn. Lại chạnh lòng nhớ đến mấy quyển “Chương trình” của đại hội tim mạch Đông Nam Á năm 2008, hay đại hội tim mạch toàn quốc năm 2010, anh em bò ra tỉa tót, in khổ A4 bìa cứng giấy bóng loáng, đẹp quá chả nỡ vứt đi. Sau 4 năm, hỏi lại mấy bác trong ban tổ chức hồi đấy kiểu gì cũng tìm được vài cuốn.

Địa điểm tổ chức hội nghị không mấy hoành tráng. Raffles City được biết đến nhiều hơn như một khu thương mại sầm uất. Từ tầng 1 đến tầng 3 toàn đồ hiệu cỡ LV, Gucci, đến tầng 4 mới có mấy phòng họp. Chỉ tiện cho các đại biểu lượn lờ nhân dịp “Singapore Great Sale”. Bác nào nghe báo cáo buồn ngủ quá thì có thể chui xuống tầng trệt gặm MacDonald hay uống Starbucks. Tụi bán hàng không thèm phân biệt đại biểu hay dân du lịch, gặp ai cũng đon đả cười thật tươi. Thành ra mọi người đều vui vẻ.

Tối thứ Bảy là Gala Dinner. Về mặt chuyên môn không biết bao giờ châu Á mới theo kịp Âu-Mỹ, nhưng những đêm Gala Dinner sôi nổi, khi mỗi đoàn bác sỹ đem đến một tiết mục văn nghệ dân tộc và biến bữa tiệc thành một đêm hội văn hoá đầy màu sắc, vẫn luôn là sản phẩm đặc trưng của AFCC mà ACC hay ESC không bao giờ có được. Jack Tan mặc quần bò làm MC, vẫn tranh thủ cầm D800 đi bắn phá. Jack nháy mắt “Lên biểu diễn cùng đoàn Việt Nam đi, anh chụp ảnh cho. Thứ hai tuần sau thu của cậu ít tiền thôi”. Ngày thứ hai, dòng chảy bệnh nhân sẽ lại tiếp tục như chưa có gì xảy ra. Tính tổ chức của đất nước này rất cao, mọi thứ cứ sẵn sàng như đoàn tàu nằm trên đường ray, lúc nào công việc cũng diễn ra với nhịp độ ổn định và đều đặn như thế.

Đoàn Việt Nam biểu diễn tiết mục “Bèo dạt mây trôi”, đậm chất dân gian nhưng hơi buồn tẻ. Nhớ hồi 2008 anh em nội trú nhảy lên hát “Tuỳ hứng lý ngựa ô” vui thế. Đoàn Indonesia dành giải nhất văn nghệ với Augklung, một nhạc cụ sử dụng các thanh tre, gần giống đàn tơ-rưng của người Tây Nguyên. Ông trưởng đoàn khoái chí lắm, phát biểu rất văn hoa “Cây tre mọc trên vùng đất nào thì những vùng đất ấy gắn bó với nhau như một quốc gia thống nhất!”. Tóm lại là, dù cho các nước ASEAN có thất bại trong việc đưa ra thông cáo chung về Biển Đông, thì đêm nay ai ai cũng hớn hở cảm thấy “No border in cardiology” (khẩu hiệu của hội nghị).

Mà thế là người Singapore thành công rồi!

 

 

Tháng 7.2012

12 điều dễ thương của Singapore

1. Chỗ nào cũng có nhà vệ sinh công cộng, sạch bong và miễn phí

2. Điều hoà nhiệt độ ở khắp mọi nơi (quán ăn, tàu điện ngầm, xe buýt, siêu thị,…)

3. Bà y tá trưởng phòng thông tim (“sister” Veronica Kwak)

4. Giá vé bơi ở bể Delta chỉ bằng giá một lon Cocacola

5. Chụp ảnh ở khu Little India

6. Tối thứ Bảy hóng gió ở vịnh Marina, xem biểu diễn la-ze, nhạc nước trên nền nhạc “What a wonderful world!”

7. Các em nội trú nữ không mặc áo blu mà mặc váy, vai khoác ống nghe, tay đeo túi xắc

8. Để quên iPhone trong phòng thay đồ cả buổi sáng mà không mất

9. Thư viện của bệnh viện có vô số sách chuyên ngành của tụi Elsevier, tha hồ “thẩm du” tài liệu

10. “Door-to-balloon time” < 90 phút (dù cũng có vài trường hợp chẩn đoán nhầm)

11. Đồ ăn Tàu (mì xào, trứng kho, thịt vịt quay,…)

12. Vào FB, BBC, blogspot, wordpress thoải mái, khỏi lo tường lửa

Tiếng Việt đang nghèo đi?

Hôm trước tôi tìm được cuốn “Quốc văn giáo khoa thư”, là sách học vần của trẻ em Việt Nam thời Pháp thuộc. Có nhiều bài thật dễ thương, ví dụ như bài này:

–       Ai bảo chăn trâu là khổ?

Không! Chăn trâu sướng lắm chứ! Đầu tôi đội nón mê như lọng che. Tay cầm cành tre như roi ngựa, ngất nghểu ngồi trên mình trâu, tai nghe chim hót trong chòm cây, mắt trông bươm bướm lượn trên đám cỏ. Trong khoảng trời xanh, lá biếc, tôi với con trâu thảnh thơi vui thú, tưởng không còn gì sung sướng cho bằng.

So với sự giản dị và trong trẻo của “Quốc văn giáo khoa thư”, tiếng Việt trên các trang báo mạng và blog cá nhân – thứ mà tôi đọc nhiều nhất hiện giờ – cứ xơ xác như chiếc bánh mì khô. Dường như đó là tiếng Việt của “google translate” chứ không phải tiếng Việt của người Việt nữa. Tôi cảm thấy tiếng Việt đang nghèo dần đi. Nhiều từ không còn xuất hiện, hoặc xuất hiện một cách không phù hợp. Trong một thế giới phẳng, chúng ta tiếp cận với các khái niệm mới mỗi ngày. Nếu ngôn ngữ mẹ đẻ không phát triển kịp thì người Việt sẽ mãi mãi phải dùng ngôn ngữ của người khác. Khi ghi lại những dòng này, tôi rất muốn tìm một từ thuần Việt thay thế cho từ “blog”, nhưng không sao tìm được.

Tháng 7.2012

Nghề Y sướng hay khổ?

Nói chung, chúng ta – những kẻ tự nhận là yêu nghề và làm nghề chân chính – vẫn luôn miệng kêu nghề Y khổ. Điều này bắt nguồn từ hiện thực khách quan (áp lực công việc, mức đãi ngộ, thời gian và cơ hội mất mát, bị gièm pha này nọ…) nên ít người phản đối.

Tuy nhiên, nghĩ kỹ, cũng không khổ đến thế.

Tớ thử liệt kê vài lý do “tự sướng”.

1. Tuổi nghề dài

Luận điểm quen thuộc nhất là “Bằng giờ này bạn bè đã có nhà lầu xe hơi rồi!” Tớ không phủ nhận, học nội trú đồng nghĩa với đến gần 30 mới tự nuôi được bản thân. Nhưng tuổi thọ của nghề Y lại dài hơn hẳn. Cầu thủ bóng đá và ca-ve giải nghệ sau tuổi 30. Ca sĩ giảm chạy sô sau tuổi 50. Quan chức về vườn sau tuổi 60. Còn mấy ông bác sỹ cứ như giống hoa lan nở muộn lâu tàn, đến ngoài 70 vẫn sống tốt. Tự cổ chí kim, đó là chân lý. Dù rằng vào tuổi 70, đồng tiền kiếm được có lẽ không nhiều giá trị với bản thân như đồng tiền ở tuổi 30. Nhưng ít nhất, chúng ta sẽ không sợ “về hưu”.

2. Sức khoẻ được đảm bảo

Sống ở Việt Nam rất nhục!!! (Vâng, đúng thế). Cái gì không thuộc chuyên môn của mình là có nguy cơ bị lừa rất cao (động từ này hơi nhẹ). Cụ thể: đi chợ thì bị “bóp”, gửi xe máy thì bị “chém”, oánh phỏm thì bị “thịt”, lo thủ tục hành chính thì bị “hành”, vv và vv… Các thầy thuốc nhà ta có thể yên tâm, dù ngày ngày vẫn đối mặt với nguy cơ bị cảnh sát giao thông chặn đường thu tiền vô lối, dù mỗi dịp thu về vẫn phải đạp cổng trường nộp đơn xin học cho con,… thì khi ốm đau bệnh tật, chúng ta và người thân đàng hoàng có cơ hội được hưởng chất lượng chăm sóc tối ưu nhất trong phạm vi tài chính của bản thân và năng lực của nền y tế nước nhà. Mà sức khoẻ là quan trọng nhất, bao giờ chả thế, mãi mãi như thế!

3. Sự ổn định của thu nhập

Trong môi trường mà ba cách làm giàu nhanh nhất là “tham nhũng”, “buôn lậu” và “đầu cơ”, hiển nhiên bác sỹ làm giàu không dễ. Nhưng tớ tin không bác sỹ nào chết đói cả. Thời buổi khủng hoảng này, kiếm tiền tậu nhà, mua ôtô, đánh “gôn” thì khó; chứ để mua cái máy ảnh bèo, mua điện thoại lướt Phây-búc, mua giấy gấp origami, đi hát và thu âm giọng hát, hay cà phê chém gió thì dư sức. Hệ thống ngân hàng có thể sụp đổ, bong bóng bất động sản sẽ vỡ hoặc không, giá xăng giảm và giá điện tăng,… thầy thuốc nhà ta vẫn ung dung làm việc trong ốc đảo bệnh viện của mình, với thu nhập không lên xuống thất thường như chỉ số chứng khoán. Còn tại sao một người học hành 10 năm – trong đó 4 năm cuối làm việc trung bình 10-14 giờ một ngày, 6-7 ngày trong tuần – lại chỉ có đồng lương bằng một người học 4 năm nhàn nhã, thì không phải là điều nên thắc mắc.

4. Vầng hào quang vẫn luôn luôn toả sáng lung linh

Đó là một ảo giác khó diễn tả bằng lời. Nó đến từ những quan niệm rất đẹp của xã hội Việt Nam về người thầy thuốc, hay từ những hình ảnh hoành tráng trong bộ phim“Anh em nhà bác sỹ”. Khi tự giới thiệu mình học Y, 95% trường hợp bạn sẽ nhận được lời hỏi thăm thân thiện và ánh nhìn trìu mến. Bất chấp tất cả hiện thực phũ phàng, bất chấp bao nhiêu phàn nàn ném đá trên Vnexpress, điểm thi vào trường Y vẫn luôn cao nhất nhì cả nước. Còn nữa, với mặc định nền tảng kiến thức xã hội cực thấp “sáu năm biết mấy kỳ thi, tốt nghiệp đại học còn gì là xuân!”, bạn dường như dễ được cộng đồng ưu ái hơn. “Nhà báo viết blog thì nói làm gì, bác sỹ viết blog mới thật là một bất ngờ nho nhỏ đáng yêu” (hoặc “Không thể ngờ bác sỹ mà lại có cảm xúc như thế”, “Ai bảo bác sỹ chỉ chúi đầu vào bệnh viện nào?”, “Bác sỹ mà cũng biết chụp ảnh hay làm việc này việc nọ”… vv và vv) Dù xã hội đôi khi đánh đập tơi bời, nhìn chung nó vẫn dành cho các thầy thuốc nhà ta rất nhiều ve vuốt ngọt ngào. Dẫu nói một cách chân thành, sau mỗi đêm trực, khi môi khô khốc và lòng trống rỗng, những kẻ trong nghề chẳng bao giờ nhớ tới sự vuốt ve ấy, mà chỉ muốn … về nhà đi ngủ.

Trên đây là vài dòng biện luận xa rời thực tế. Còn bạn nào muốn tìm hiểu thực tế nghề Y, xin tìm đọc “Chuyện tôi tình tôi”, giai phẩm ăn khách nhất mùa hạ 2012, do một đồng nghiệp của tớ viết.

Tháng 7.2012

Năm mức độ dốt

Hôm nay đọc được bài “Năm mức độ dốt” (“Five orders of ignorance”) của Phillip G Armour, thấy rất hay. Cách phân loại này áp dụng cho lĩnh vực nào cũng được, mình dịch lại và thử áp dụng vào y học.

Dốt độ 0 (0OI): Không dốt (Lack of Ignorance)

“Không dốt” là có kiến thức về một lĩnh vực nào đó và có thể chứng minh được kiến thức của mình. Ví dụ: tôi biết “Hẹp động mạch thận có thể gây tăng huyết áp thứ phát”, và tôi có thể giảng cho sinh viên về điều đó.

Những lĩnh vực 0OI của tôi rất ít.

Dốt độ 1 (1OI): Thiếu kiến thức (Lack of Knowledge)

Độ dốt này đòi hỏi tôi phải biết là mình dốt. Ví dụ: tôi không biết làm siêu âm Doppler mạch thận. Dĩ nhiên, vì nhận thức được sự ngu dốt của bản thân, tôi có thể đọc sách, luyện tay nghề, học hỏi các chuyên gia siêu âm, vv và vv. Khi đã làm được siêu âm Doppler mạch thận thì tôi sẽ “thoát dốt”, và nhảy từ dốt độ 1 lên dốt độ 0.

Xét theo bề rộng, đa phần các lĩnh vực trong chuyên ngành tim mạch, tôi dốt mức này.

Dốt độ 2 (2OI): Thiếu nhận thức (Lack of Awareness)

Dốt độ 2 nghĩa là tôi không biết là tôi không biết. Tôi không chỉ dốt mà còn không nhận thức được mình dốt. Ví dụ, trước đây tôi chưa bao giờ nghe đến kỹ thuật “Catheter-based renal denervation” (đốt thần kinh giao cảm để điều trị tăng huyết áp do hẹp mạch thận). Vì tôi không biết trên đời có cái đó nên tôi không thể tìm hiểu về nó. Nôm na, không biết mình dốt nên không thể thoát dốt. Tuy nhiên, nếu tôi chăm chỉ cập nhật kiến thức, đăng ký nhận báo từ theheart.org, hay đi chém gió với các đại ka, thì một ngày đẹp trời tôi sẽ biết đến kỹ thuật này. Nghĩa là sẽ nâng từ dốt độ 2 lên dốt độ 1 (đạt được dốt độ 1 cũng không dễ, huhu).

Xét theo bề sâu, đa phần các lĩnh vực trong chuyên ngành tim mạch, tôi dốt mức này.

Dốt độ 3 (3OI): Thiếu quá trình (Lack of Process)

“Thiếu quá trình” nghĩa là không chỉ không biết mình không biết, mà còn không có cách nào để cải thiện tình trạng đó. Tóm lại, tôi có thể cảm thấy có gì đó không ổn, tuy nhiên tôi không có cơ hội để thoát dốt được. Tình trạng này sẽ xuất hiện nếu tôi bị cô lập thông tin hoặc tự cô lập mình, chẳng hạn như đi 1816 trong 10 năm, hehe. Cứ chúi mũi vào công việc thường ngày, cũng dẫn đến nguy cơ dốt độ 3. Sợ thế!

Một trạng thái nguy hiểm khác của dốt độ 3 là tiếp xúc dư thừa những thông tin ít giá trị. Sinh viên cả ngày lên giảng đường chúi mũi vào những cuốn sách xuất bản từ năm 2000, thầy thuốc đọc mấy tạp chí chuyên ngành cấp làng xã,… Emedicine bổ ích với sinh viên Y, nhưng với bác sỹ chuyên khoa thì chỉ có tác dụng xoá mù. “Rác đầu vào, rác đầu ra”, trong hàng đống textbook trên mạng, cái nào là thiết thực và hữu ích? Để thoát tình trạng này không đơn giản, đòi hỏi sự tìm tòi và đầu tư thời gian.

Dốt độ 4 (4OI): Dốt toàn diện (Meta Ignorance)

Dốt toàn diện nghĩa là chưa bao giờ nghe đến các độ dốt trên. Tôi là ếch ngồi đáy giếng, tự tin mọi việc đều ngon lành.

Dĩ nhiên sau khi đọc bài của Phillip G Armour, thì tôi đã thoát độ dốt này.

Dĩ nhiên, bây giờ bạn cũng vậy.